Złoża diamentów

Do XVIII wieku Indie i Borneo były jedynymi producentami diamentów na świecie. Z tamtejszych złóż pochodzą niektóre wielkie i słynne diamenty – między innymi Koh-i-noor, Wielki Mogoł, Orlov czy szafirowoniebieski Hope. Dzisiaj złoża indyjskie są bez znaczenia.

Ameryka Południowa posiada kilka łożysk diamentowych najczęściej w napływach rzecznych w Brazylii, gdzie w prowincji Minas Gerias w kilku miejscach (np. Diamantina) odbywa się półlegalne wydobycie diamentów z napław przez tzw. garimpeiros, w niektórych lokalizacjach wydobyciem zajmuje się państwo a eksploatacja jest bardziej intensywna – na przykład Rio Jequitinonha. Inne złoża diamentów znajdują się na terenie Wenezueli i Gujany.

Najbardziej znane kopalnie diamentów znajdują się w Południowej Afryce, gdzie pod koniec XIX wieku wybuchła diamentowa gorączka. Historia diamentów w RPA rozpoczyna się w roku 1866, gdy farmer Schalk van Niekerk zauważył w rękach piętnastoletniego chłopca z sąsiedztwa błyszczący kamyczek. Chciał kupić od niego ten kamień, ale matka chłopca wstydziła się przyjąć jakiekolwiek pieniądze za zwyczajny kamyczek i po prostu do Niekerkowi dała. Kamień wielokrotnie zmienił właściciela, aż w końcu okazał się być 21 karatowym diamantem. Kamień nazwano Eureka i jest dzisiaj wystawiony jako eksponat w muzeum w Kimberly. Minęły dwa lata i o znalezisku niemalże zapomniano. W roku 1869 pasterz przyniósł van Nierkerkowi piękny diament o wadze 83,5 karata. Ten kupił go za stado owiec i konie a następnie sprzedał za 11 200 funtów. Diament nazwano Gwiazda Afryki Południowej a on sam rozpętał diamentową gorączkę, podobną trochę do gorączki złota w Kalifornii.

Efektem była wojna domowa pomiędzy farmerami i kopaczami diamentów, zwanej w historii jako wojna burska (od Boer – co było popularnym imieniem południowoafrykańskich farmerów). Jeszcze przed wybuchem wojny (ta miała miejsce w latach 1899-1902) zostały odkryte bogate zloża diamentonośnych kimberlitów – Jagersfontein w sierpniu 1970, następnie Dutoitspan we wrześniu 1870, Bulrfontein na początku roku 1871, De Beers wiosną 1871 roku, Kimberly w lipcu 1871, Wesselton we wrześniu 1890, Premier w roku 1896 i jako jeden z ostatnich, Finisch w roku 1965. Na dzień dzisiejszy najbardziej wydajną kopalnią w RPA jest Finisch, jak dotąd ostatnie odkryte łożysko diamantów w RPA. Niektóre złoża zostały definitywnie zamknięte (Jagersfontein, Kimberly), inne funkcjonują o dziś (Dutoitspan). Wydajność kimberlitu w RPA jest w granicach 1 karata diamentu na 1 tonę skały. Dużo kamieni jest wysokiej jakości.  W południowoafrykańskich kopalniach znaleziono na przykład największy jak dotąd znaleziony surowy diament – Cullinan, który w stanie surowym ważył ponad 3000 ct.

Najmłodszym wielkim złożem diamentowym jest szyb Ekati leżący na północy Kanady. W roku 1985 dwaj geologowie Chuck Fipke i Stewan Blusson w rejonie wiecznej zmarzliny w regionie Lac de Gras znaleźli ciężkie skały, podobne do diamentonośnych kimberlitów. Szczegółowe badania wykazały obecność komina kimberlitowego z zawartością diamentów jubilerskiej jakości. Następnie wybudowano szyb a w roku 1999 rozpoczęto eksploatację. W roku 2000 wydobyto prawie 1,5 miliona karatów diamentów, Większościowy właściciel, firma BHP Diamonds Inc. Dostarcza na rynek tylko kamienie wysokiej jakości szlifowane bezpośrednio w Kanadzie. Każdy diament z Ekati musi mieć wagę minimalnie 0,30 ct i jest dostarczany wraz z trzema certyfikatami: certyfikat o potwierdzeniu prawdziwości i jakości od American Gem Society Laboratories (AGS), certyfikatem władzy kanadyjskiego północno-zachodniego terytorium potwierdzającym, że diament jest pochodzenia kanadyjskiego i wreszcie firmowy certyfikat gwarantujący, że kamień pochodzi z szybu Ekati.

Bardzo bogate są rówież diamentowe łożyska w Rosji, z których największe zostały odkryte w latach 1954 – 1959. Diamentonośne kominy znajdują się w Jakucji na Syberii.  W tym regionie znaleziono kilkadziesiąt kominów kimberlitowych, ale diamentonośnych jest tylko kilka.  Do najbardziej znanych należą złoża Mir i Udacznaja. Kamienie są przeciętnie większe niż w innych światowych lokalizacjach a ich jakość jest zazwyczaj dość wysoka. Zawartość diamentów w skale określa się na 0,05 do 4,0 ct z tony, a około 37 procent diamentów nadaje się do zastosowania w jubilerstwie. Diamenty wdobywa firma akcyjna Alrosa, w której głównym udziałowcem jest państwo. Część diamentów jest szlifowana bezpośrednio w Rosji, pozostałe sprzedaje się na rynki światowe we współpracy z firmą De Beers.

Państwo graniczące z RPA posiada własne złoża diamentów o wyjątkowej jakości. Większa część terytorioum Botswany pokryta jest piaszczystą pustynią. Znalezienie kilku diamentów w rzecznych sedymentach było motywacją do rozpoczęcia badań geologicznych, w efekcie których znaleziono najpierw komin kimberlitowy Orapa (w roku 1967) a potem w roku 1973 kolejne dwa: Jwaneng i Letlhekane. Do otwarcia kominu Jwaneng trzeba było dostarczyć wodę rurociągiem na odległość 50 km. Dalej wybudowano elektrownię na potrzeby jak szybu jak i nowopowstałego miasta w centrum pustyni. Miasto stanowi potrzebne zaplecze dla kopalni i daje zatrudnionym tam pracownikom najwyższy możliwy standart życia. Szyb produkuje dzisiaj 25 procent światowej produkcji diamentów jubilerskich. Zaledwie mniej niż procent wydobytych diamentów nie nadaje się do produkcji jubilerskiej.

Niezamieszkane wybrzeże Namibii było przez marynarzy nazywane „Wybrzeżem kości”. Nikt przez długi okres czasu nie wiedział, że właśnie pod piaskiem tego wybrzeża skrywa się wielka koncentracja diamentów. Napływy Pomarańczowej rzeki wpływającej do Atlantyku, przynosiły na plażę z głębi lądu diamenty przez miliony lat. Występowanie diamentów odkrył Hans Merensky, wydobycie jest jednak bardzo skomplikowane. W pierwszym rzędzie trzeba usunąć kilkumetrowej grubości sedymenty, w których diamenty nie występują. Wybrany grunt używany jest do budowy 20-metrowej wysokości wałów ochronnych. Eksploatacja odbywa się przy zachowaniu szczególnych zabezpieczeń: żadna ciężka technika (młoty, ciężarówki, koparki itp.), która została wpuszczona do diamentowego regionu nie ma prawa jej opuścić, ponieważ kompletne przeszukanie urządzeń opuszczających rejon czy też ewentualna strata diamentów byłaby droższa niż cena urządzenia. Również granica obszaru wydobywczego jak od strony lądu tak i od oceanu są patrolowane. Fakt, że diamenty osadzone w pobrzeżnych sedymentach odbyły długa drogę, ma odzwierciedlenie w ich jakości. Tylko najlepsze kamienie wytrzymały tę ciężką drogę. Pozostałe były na kilkusetkilometrowej drodze po prostu zniszczone. Efekt – 95 procent diamentów ma jakość jubilerską.